Truyền tham số và tái sử dụng mã nguồn

Tái sử dụng mã nguồn là gì?

Khi lập trình, bạn thường gặp những đoạn lệnh giống nhau lặp đi lặp lại — nhân vật nhảy, vẽ hình, tính điểm… Thay vì copy-paste hàng chục khối, ta gom chúng vào một khối tùy chỉnh (My Block) rồi gọi lại mỗi khi cần. Đó gọi là tái sử dụng mã nguồn.

Tham số — biến "linh hoạt" của khối tùy chỉnh

Khối không có tham số luôn làm đúng một việc cố định. Khi thêm tham số (parameter, còn gọi là đầu vào/input), khối trở nên linh hoạt: mỗi lần gọi bạn truyền giá trị khác nhau, khối xử lý theo giá trị đó.

Ví dụ dễ hình dung: khối chào (tên) — tham số tên thay đổi mỗi lần gọi, nhưng logic "nói lời chào" vẫn giữ nguyên.

Gọi chào (Minh) và chào (Lan) dùng chung một định nghĩa, nhưng kết quả khác nhau nhờ tham số truyền vào.

Các loại tham số trong Scratch

Khi nhấn Make a Block, bạn có thể thêm đầu vào bằng nút dấu +. Scratch hỗ trợ ba kiểu chính:

Tham số số hoặc chữ

Dùng nhiều nhất. Có thể truyền số bước di chuyển, tọa độ, nội dung câu nói, tên nhân vật… Bong bóng tham số xuất hiện trong khối define và bạn kéo nó vào chỗ cần dùng.

Tham số Đúng/Sai (boolean)

Phù hợp khi muốn bật hoặc tắt một hành vi trong cùng một khối. Ví dụ khối nhảy (có âm thanh?) — nếu tham số là đúng thì phát tiếng, sai thì chỉ nhảy im lặng.

Khối trả về giá trị (reporter)

Khi tạo khối, chọn Add an extension → bật Return value để khối không chỉ làm việc mà còn trả về một số hoặc chuỗi. Khối này có hình bong bóng tròn, dùng được bên trong khối khác.

Cách tạo khối có tham số

1. Chọn nhân vật cần dùng, mở nhóm My Blocks → Make a Block.
2. Đặt tên rõ ràng, ví dụ vẽ_hình (cạnh) (màu).
3. Nhấn + để thêm tham số; đặt tên mô tả cho từng tham số (có thể chèn nhãn văn bản giữa các tham số cho dễ đọc).
4. Chọn loại tham số: số/chữ, đúng/sai, hoặc bật trả về giá trị nếu cần.
5. Nhấn OK — khối define xuất hiện kèm các bong bóng tham số; kéo chúng vào script bên dưới.
6. Kéo khối gọi từ palette vào script chính, điền giá trị vào từng ô tham số.

Cơ chế truyền tham số hoạt động thế nào?

Mỗi lần khối được gọi, Scratch sao chép giá trị bạn điền vào ô tham số và gán cho bong bóng tương ứng trong phần define. Các lệnh bên trong define chạy với giá trị đó — giống như hàm trong toán học: f(x) = x + 2, thay x = 5 thì kết quả là 7.

Truyền hằng số và truyền biến

• Hằng số: vẽ_vuông (100) — luôn vẽ cạnh 100 bước.
• Biến: vẽ_vuông (kích thước) — kích thước thay đổi theo game.
• Biểu thức: vẽ_vuông ((điểm) × [2]) — truyền kết quả tính toán.

Kết hợp tái sử dụng mã và tham số trong thực tế

Dự án game thường có nhiều "kẻ thù" di chuyển giống nhau nhưng tốc độ khác nhau. Thay vì viết script riêng cho từng con, bạn tạo một khối di_chuyển_kẻ_thù (tốc độ) và gọi với tham số khác nhau cho mỗi nhân vật clone.

Mẹo viết tham số hiệu quả

Đặt tên có ý nghĩa

Dùng tốc độ thay vì a, nội dung thay vì x. Tên tốt giúp bạn nhớ tham số dùng để làm gì mà không cần mở phần define.

Giữ khối vừa phải

Một khối nên làm một việc rõ ràng. Nếu cần quá 5–6 tham số, cân nhắc tách thành hai khối nhỏ hơn — dễ đọc và dễ sửa hơn.

Ưu tiên tham số thay vì biến toàn cục

Đừng dùng biến tạm để "truyền" dữ liệu vào khối khi có thể dùng tham số trực tiếp. Tham số an toàn hơn vì không bị script khác ghi đè giữa chừng.

Dự án thực hành: Thư viện mini-game

Xây dựng bộ khối tái sử dụng cho game đơn giản, mỗi khối có tham số riêng:

Script chính của game chỉ còn vài dòng gọi khối — dễ đọc như kịch bản. Khi muốn đổi cách nhân vật nói chuyện, bạn sửa duy nhất trong define của hiện_bong_bóng, mọi cảnh trong game cập nhật theo.